تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - مقایسه بین شهر و روستا
1389/06/14

مقایسه بین شهر و روستا

   نوشته شده توسط: مازیار    نوع مطلب :جغرافیای جمعیت ،


تمیز و تشخیص شهر از روستا برای جغرافیدان جمعیت، یک مشکل به شمار می رود. جامعه شناسان اصطلاح جمعیت شهری را به ساکنین شهرها یعنی جا ئیکه خانه ها در نزدیکی هم تمرکز یافته و یا به وسیله یک طرح خیابان بندی شده شکل پذیرفته باشد و در عین حال زندگی مردم دارای وابستگیهای اجتماعی و اقتصادی بوده واز امکانات فرهنگی و ادارای بهره مند باشند اختصاص می دهند.

جمعیت مورد خاصی است که که گاهی می تواند ملاک تشخیص شهر از روستا باشد. با وجود این موارد زیر هم تا حدودی در تمیز شهر از روستا می تواند مورد توجه قرار گیرد.

نوع معیشت
به سادگی امکان ندارد که خطی ترسیم شود و این خط بتواند جمعیت شهری را از روستایی جدا نماید. اصولاً اختلاف زیادی بین سکونتگا ههای روستایی و شهری به خصوص در کشورهای پیشرفته وجود ندارد . ارتباط شهر های کوچک و روستاهایی که در حاشیه قرار دارند شرایطی را بوجود می آورد که فرهنگ شهری و روستایی در هم می آمیزد. در چنین مو قعیتی عده زیادی وجود دارندکه ظاهراً در روستا ها زندگی می نمایند. ولی به طور کلی دارای نظام اقتصادی شهری هستند.بنابر این تعیین یک شاخص شهرنشینی برای چنین مردمی مشکل می باشد. تقریباً به همین دلایل است که در ایالات متحده مرسوم گردیده که جمعیت شهری را به دو قسمت جمعیت ابر شهرها و شهرهای دیگر و جمعیت روستاها را به روستاهای دارای مزرعه (با معیشت وابسته به کشاورزی)و روستاهای بدون مزرعه (با معیشت غیر وابسته به کشاورزی) تقسیم می نمایند. این شیوه تقسیم شاید قابل اعمال در بسیاری از کشورها منجمله ایران باشد زیرا که در ایران کلیه جمعیت روستائی اگر چه در روستاها زندگی می کنند ولی معیشت آنها متکی به بهره برداری از زمین نمی باشد.



سیمای ظاهری
شهرها و روستاها از نظر ویژیگیهای منحصر به خود و عملکردشان از نظر چشم انداز دارای اختلافات زیادی با یکدیگر هستند که این اختلاف منظر در اکثر شهرهای غربی، بچشم می خورد. اگر چه شکل ظاهری تقریباً یک نواخت که در اغلب شهرهای غربی وجود دارد. این اختلاف در اکثر روستاهای کشورهای جهان متفاوت است مثلاً برخی از روستاهای کشورهای پیشرفته از نظر چشم انداز با بساری از شهرهای کشورهای در حال توسعه برابری می نمایند،ولی باید توجه داشت که هدف تمیز شهر از روستا در یک کشور است نه در سطح جهانی، و به همین جهت شکل ظاهری یک استقرار گاه در هر کشور ، شهر یا روستا بودن آن را تعین می کند.

سازمانهای اداری و جمعیت
دیدگاههای متعددی از نظر جمعیتی برای تشخیص شهر از روستا در کشورهای جهان وجود دارد که مانع مقایسه و تشخیص شهر از روستا در سطح بین المللی می گردد. به طور کلی کلی با توجه به نقطه نظرهای نسبتاً قابل قبول به منظور طبقه بندی جمعیت شهری و روستایی به وسیله دستور العملهای سرشماریها، از چهار روش استفاده می کنند که عبارتند از:
1- طبقه بندی بخشهای اداری یا واحدهای سیاسی کشور در این طبقه بندی جمعیت واحد های سیاسی به جمعیتهای شهری و یا روستایی بر اساس معیارهای انتخاب شده تقسیم می گردد. که بر روی نقشه ها و گزارشها کاملاً شهر از روستا مشخص است.
2- مراکزدارای بخشهای اداری را به عنوان شهر و باقیمانده را جزو مناطق روستایی طبقه بندی می کنند.از کشور های تابع چنیین روشی می توان برزیل،کلمبیا،هندوراس، پرو،مصر،ترکیه را نام برد.   3- طبقه بندی جمعیتی با ملاک تعداد جمعیت : عموماً شهرها را به عنوان ساکنین مکانهای با جمعیت به هم فشرده (با تراکم زیاد) به حساب می آورند. و برای آن حد اقل جمعیت را تعیین می نمایند. این میزان حداقل جمعیت به مقدار قابل ملاحظه ای از کشوری به کشور دیگر متفاوت است . مثلاً در دانمارک 200 نفر، آلبانی400 نفر ، آرژانتین 2000 نفر و ایران 5000 نفر می باشد.
4- تفکیک شهر از روستا بر اساس فعالیتهای اقتصادی.روستاها عموماً مراکز فعالیتهای کشاورزی و شهرها مراکز فعالیتهای غیر کشاورزی می باشند. در برخی از کشورها مانند و یوگسلاوی نحوه تمیز شهر از روستا بر چنین معیاری استوار است.
یک نظریه با طرفداران زیادی در کشورهای توسعه یافته وجود دارد که طرفداران این دیدگاه معتقد هستند که اصولاً نباید و یا نمی توان خطی برای تفکیک جمعیت شهری و روستایی تقسیم نمود، زیرا که اصولاً جمعیتها بهم پیوسته و غیر قابل تفکیک می باشند نمونه بارز این مطلب، تاثیر چشمگیر شهر های شمالی ایران در روستاهایی می باشد که در مجاورت آنها قرار دارند، جائی که حدود 5 میلیون نفر در یک کمر بند به هم فشرده از روستاهای کوچک و شهر های کم جمعیت متصل به هم سکنی گزیده اند و اختلاط نواحی مسکونی به نحوی است که تصور مرز مشخصی برای شهرها، حومه های شهری و روستا ها بسیار دشوار گشته است، همچنین در ممالک توسعه یافته که بسیاری از مظاهر تمدن و شهر نشینی در مناطق روستایی وجوددارد، تمیز نواحی و بخصوص شهر از روستا حتی غیر ممکن است.

نسبت جمعیت شهری به روستا
نسبت جمعیت شهر به روستا برای مقایسه در سطح جهانی، به خاطر مشکل بودن تشخیص مراکز شهری از روستایی به طور دقیق ممکن است ارزش چندانی نداشته باشد، محققین برای مقایسه در سطح جهانی عموماً از یک اندازه و یا یک گروه جمعیت استاندارد استفاده می نمایند. برای نمونه ،مکانهای که جمعیت بیشتر از 20000 نفر جمعیت داشته باشد،مناطق شهری در نظر گرفته می شوندکه در این صورت می توان نسبت شهر نشین را به روستانشین تعین تعیین کرد. محاسبه نسبت جمعیت شهری به روستایی اصولاً در داخل یک استان،دارای دقت بیشتری است. به طور کلی امروزه حدود 137 کشور از 225 کشور مستقل جهان، دارای اکثریت شهر نشین می باشند.





جمعیت های شهری و روستایی
جمعیتهای ساکن شهرها از لحاظ نحوه توزیع،تراکم، شیوه های زندگی،ساختمان و رشد با جمعیت ساکن مناطق روستایی تفاوت چشمگیری دارند که این اختلافها در بحثهای آینده مورد برسی قرار خواهند گرفت. در این بحث مناسب است که توجهی به تعریف شهر و روستا گردیده و جریانات شهر نشینی و اندازه و توزیع جمعیتهای شهر و روستایی مورد نظر قرار گیرد بدیهی است که در این بحث از تجاوز به قلمرو جغرافیای شهری و جغرافیای روستایی اجتناب خواهد شد.


پایگاه ملی داده های علوم زمین