تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - طبقه بندی دریاچه ها /1
1389/08/7

طبقه بندی دریاچه ها /1

   نوشته شده توسط: تلگرام MzR_F    نوع مطلب :جغرافیای آب ها ،


برای مطالعه دریاچه هامی توان آن ها را براساس ویژگی های فیزیکی و شیمیایی آب آنها و یا بر پایه خصوصیات مورفولوژیکی گودال های دریاچه ای طبقه بندی کرد.
درجغرافیا، با توجه به اینکه پراکندگی ناحیه ای اشکال و پدیده ها اهمیت زیادی دارد، لذا طبقه بندی دریاچه ها براساس عوامل سازنده گودال ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است که بر اساس منشاء گودال، دریاچه ها را به گروه های زیر تقسیم می کنند:

دریاچه های زمین ساختی (تکتونیکی)
گودال اغلب دریاچه های بزرگ دنیا منشاء تکتونیکی دارد. دریاچه مازندران که وسعت آن از بعضی دریاهای داخلی و کناری هم بزرگتر است در اثر حرکات خشکی زایی ایجاد شده است. در زمین های جدیدی که دراثر حرکات خشکی زایی از زیر آب بیرون می آیند، گاهی سطح رسوبات ناهموار بوده و گودال هایی درآنها وجوددارد که به دریاچه تبدیل می شود. مانند دریاچه اوکی چوبی (Okee Chobee) در فلوریدا.
حرکات کوهزایی نیز با ایجاد ناودیس های بسته و فرو رفتگی های مختلف گودال هایی تشکیل می دهد. گاهی یک تاقدیس انتهای پست یک دره ناودیسی را سد کرده و سبب جمع شدن آبها و تشکیل دریاچه می شود.
حوضه های فرو نشینی هم نمونه دیگر از گودال های تکتونیکی است. گسل ها نیز به طرق مختلف گودال های تکتونیکی به وجود می آورند. درپای پرتگاههای گسلی نیز هنگامی که شیب توپوگرافی به سوی دیواره پرتگاه باشد جمع شدن آبها به تشکیل دریاچه می انجامد.



دریاچه های آتشفشانی
فعالیت آتشفشانی به صور مختلف گودال های دریاچه ای ایجاد می کند. نمونه های فراوانی وجود دارد که با عمل ساختمانی یا عمل تخریبی ویا عمل سد کنندگی آتشفشانی در ارتباط است. دهانه مخروط های آتشفشان ها در شرایط مساعد به دریاچه های مدور تبدیل می شود. درقله های سبلان و سهند نمونه هایی از این تیپ وجود دارد.
بعضی از دریاچه ها در اثر بسته شدن یک حوضه توسط یک یا چند مخروط و یا گدازه های آن تشکیل شده است. دریاچه وان در ترکیه یک دریاچه سدی است که دراثر بسته شدن قسمتی از حوضه موش (Mush) توسط مخروط و گدازه های آتشفشان نمرود به وجود آمده است.
بسته شدن دره ها توسط جریان گدازه یا لارها (گل ولکانیک) پدیده ای است که فراوان دیده می شود. در دره لار (البرز) آثار چندین دریاچه که به وسیله سد گدازه تشکیل و بعد ها از بین رفته است مشاهده می شود.



دریاچه های یخچالی
کوچکترین گودال های دریاچه ای ناشی از عمل یخچالها در دریاچه های سیرکی دیده می شود. تجمع آب در سیرک های قدیمی دریاچه های کوچک ولی اکثرا عمیق به وجود آورده است. شکل بیشتر آنها شبیه دایره یا بیضی است. عمق بعضی ها به 100 متر و بیشتر از آن می رسد. در بعضی از نقاط چند سیرک یخچالی به صورت پله پله درپشت سر هم قرار گرفته و دریاچه های پلکانی ایجاد شده است. در مواردی هم چند سیرک در کنار هم بوده و با از بین رفتن آنها دریاچه سیرکی مرکب شکل گرفته است.دریاچه های سیرکی برحسب موقعیت جغرافیایی و شرایط محلی در ارتفاعات مختلف یافت می شوند.
نوع دیگر از دریاچه ها که با عمل فرسایشی یخچالها ارتباط دارد، دریاچه های حاشیه آلپی (Sub Alpine Lakes) و دریاچه های فیورد می باشد. دریاچه های حاشیه آلپی گودال های انتهایی دره های یخچالی است که با تجمع آب در آنها امروزه به صورت دریاچه درآمده است. دریاچه های فیورد در پشت سر فیوردها و در امتداد آنها به شکل باریک و کشیده قرار دارد. در واقع این نوع دریاچه ها، گودیهای حفر شده به وسیله یخ در بخش های بالایی فیوردها می باشند.
در عرض های بالا، روی زمین هایی که زیر توده یخ عظیم یخچال های قاره ای(انلاندسیس ها) بوده است، چاله های بزرگ وکوچک زیادی وجود دارد که در سنگ های نرمتر در نتیجه فرسایش تفریقی یخ تشکیل شده است. منشاء خیلی از دریاچه های کانادا و اسکاندیناوی چنین است.



دریاچه های کارستیک
درمناطق آهکی گودال های فراوان به صور مختلف و در اندازه های متفاوت دیده می شود که همگی دراثر انحلال سنگ آهک به وجود آمده است. بعضی از این گودال ها در صورت وجود آب کافی و شرایط دیگر، به دریاچه تبدیل می شود. تشکیل گودال های کارستیک، یا در اثر انحلال مستقیم سنگ های سطحی زمین بوده و یا به سبب انحلال لایه های زیرین و نشست سنگ های بالایی می باشد. در بعضی از موارد نیز آب ضمن بالا آمدن از سنگ های آهکی، سنگ های مجاور خود را حل کرده و از این طریق حفره ای ایجاد می کند و با رسوب مواد محلول در حاشیه حفره، آن را وسیع تر می سازد. دریاچه معروف تخت سلیمان با چنین مکانیزمی ساخته شده است. ویژگی عمومی دریاچه هایی که در مناطق آهکی در سطح زمین دیده می شوند، تغییرات نامنظم سطح آب آنهاست.






پایگاه ملی داده های علوم زمین