تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - اقیانوس‌ها
1389/09/12

اقیانوس‌ها

   نوشته شده توسط: تلگرام MzR_F    نوع مطلب :جغرافیای آب ها ،

اقیانوس كبیر یا آقیانوس آرام:
مساحت اقیانوس كبیر كه وسیع ترین اقیانوس كره زمین می باشد، تقریباً برابر با مجموع مساحت اقیانوس اطلس و اقیانوس هند می‌باشد و كمی بیش از نصف آبهای اقیانوس های دیگر را در بر می گیرد، همچنین اقیانوس كبیر به علت داشتن تعداد كمی دریاهای كم عمق حاشیه ای، بیشترین عمق متوسط (3940) را دارد. عمیق ترین مناطق اقیانوس ها قریب 11000 متر نیز در تعدادی از درازگودالهای حاشیه غربی این اقیانوس، واقع شده‌اند. در حال حاضر به نظر می‌رسد كه ركورد عمق متعلق به درازگودال ماریانا واقع در اقیانوس كبیر می باشد كه كمی بیشتر از 11500 متر است.
این درازگودال‌ها، همراه با گروه جزایر مربوطه كه یكی از مهمترین صفات شاخص اقیانوس كبیر می باشند، دور تا دور این اقیانوس را احاطه كرده اند و به علت داشتن آتشفشانهای فعال متعدد و حدوث زلزله‌های مكرر، به نام «حلقه آتش» اقیانوس كبیر معروف شده‌اند كه در حقیقت مناطق فعالی از نظر كوهزایی می باشند.
جزایر مرجانی و آتشفشانی، در جنوب غربی اقیانوس كبیر، پراكندگی وسیعی دارند. به طور نسبی، تعداد كمی از رودهای مهم به اقیانوس كبیر می‌ریزند. در حقیقت مساحت اقیانوس كبیر ده برابر بزرگتر از مساحت خشكیهایی است كه حوضه آبگیر این اقیانوس محسوب می‌شوند.
به همین علت اقیانوس كبیر خیلی كمتر از دو اقیانوس دیگر، تحت تأثیر خشكی های اطراف خود می باشد. شرایط در اقیانوس كبیر، به خصوص در بخشی ازآن كه در نیمكره جنوبی واقع شده است، بسیار شبیه به شرایطی است كه از یك سیاره كاملا پوشیده از آب انتظار می‌رود. تأثیراتی كه خشكی ها بر روی اقیانوس كبیر می‌گذارند، بیشتر در نواحی شمالی این اقیانوس قابل ملاحظه می‌باشد.

http://spaceflightgtm.nasa.gov.speedera.net/images/content/463806main_System94L-LARGE_copy.jpg

اقیانوس اطلس:
برخلاف اقیانوس كبیر، اقیانوس اطلس پهنه نسبتاً باریك و پیچ خورده ای از آبهاست كه بین سواحل تقریبا موازی قاره‌ها محاط شده است. با احتساب دریای قطب شمال، اقیانوس اطلس طویل ترین امتداد شمالی – جنوبی را داردبه طوری كه در عین حال با نواحی قطب شمال و قطب جنوب مجاورت پیدا می‌كند. به علت وجود تعداد زیادی دریاهای كم عمق (مانند دریای كارائیب، مدیترانه، بالتیك، خلیج مكزیك و دریای قطب شمال) در حواشی و كناره‌های این اقیانوس و نیز وسعت و عرض زیاد مناطق فلات قاره، اقیانوس اطلس، به طور متوسط، كم عمق تر از دو اقیانوس دیگر است. عمق متوسط این اقیانوس 3310متر می باشد. رودهای زیادی، از جمله آمازون و كنگو كه بزرگترین رودهای جهان هستند به اقیانوس اطلس می‌ریزند. از طرفی این حقیقت نیز كه مساحت اقیانوس اطلس فقط 6/1 برابر بیشتر از حوضه آبگیر این اقیانوس است، نشان دهنده تعداد زیاد رودخانه‌هایی است كه آنرا مشروب می‌سازند. تعداد زیاد رودهایی كه به این اقیانوس می‌ریزند، در پایین بودن مقدار شوری آبهای سطحی دریاهای نیمه بسته اطراف این اقیانوس، مانند دریای قطب شمال، تأثیر مهمی دارد.
برخلاف اقیانوس كبیر، اقیانوس اطلس دارای جزایر معدودی است جزایر هند غربی در شمال و جزایر ساندویچ جنوبی در جنوب اقیانوس اطلس عبارتند از: جزایر قوسی آتشفشانی، جزایر دیگر مانند ایسلند، آسر، سنت پلزراكس و تریستان داكونها بخش هایی از قلل سلسله جبال میانی اقیانوس اطلس می‌باشندكه سر ازآب بیرون آورده‌اند.
http://mm04.nasaimages.org/MediaManager/srvr?mediafile=/Size4/nasaNAS-10-NA/69597/Morocco_2003308_lrg.jpg&userid=1&username=admin&resolution=4&servertype=JVA&cid=10&iid=nasaNAS&vcid=NA&usergroup=Earth_Observatory_(nasa)-10-Admin&profileid=46

اقیانوس هند:
اقیانوس هند به وسیله افریقا و آسیا محاط شده است و به وسیله یك خط شمالی_ جنوبی بین دماغه امیدنیك و قاره قطب جنوب،‌در طول نصف النهار20 درجه شرقی، از اقیانوس اطلس جدا می‌شود.
اقیانوس هند تا فاصله كوتاهی از خط استوا در نیمكره شمالی پیش می‌رود به طوری كه حد شمالی آن تقریبا در 25 درجه عرض شمالی واقع می‌باشد.
این اقیانوس دارای تعداد كمی جزیره و دریای كناری یا حاشیه‌ای می‌باشد. عمق متوسط این اقیانوس كه 3840 متر است، حد واسط میان عمق‌های متوسط اقیانوس كبیر و اقیانوس اطلس می باشد.
مساحت اقیانوس هند 3/4 برابر بیشتر از مساحت خشكی‌های است كه به وسیله رودخانه‌هایی كه به این اقیانوس می‌ریزند، زهكشی می‌شوند. مهم‌ترین این رودها عبارتند از گانگ و براهماپوترا كه از كوههای سلسله جبال هیمالیا سرچشمه می‌گیرند و به قسمت شمالی این اقیانوس می‌ریزند. به علت نزدیكی به خشكی های بزرگ آفریقا و آسیا، شرایط محیطی، در قسمت شمالی اقیانوس، در عرض سال دچار تغییرات و تحولات اساسی می‌شوند و بادها در فصول مختلف تغییر جهت می‌دهند. هنگام وزش بادهای موسمی شمال شرقی در زمستان، جریان‌های سطحی اقیانوس، كاملاً متفاوت با این جریان‌ها در هنگام وزش بادهای موسمی جنوب غربی در تابستان، می‌باشند.

http://www.geog.ucsb.edu/~jeff/wallpaper2/australia_atmospheric_gravity_waves_in_indian_ocean_sunglint_makes_them_visible_nov11_2003_modis_wall.jpg

مجمع الجزایری چون مجمع الجزایر ژاپن یا مجمع الجزایر آله ئوتین و یا سدهای خشكی مانند جزیره كامچاتكا، بخش هایی از كناره اقیانوس ها را جدا می كنند و تشكیل دریاها را می‌دهند. این دریاها نه تنها مرزهای مشخصی دارند، بلكه اغلب دارای اختصاصات اقیانوس شناسی مخصوص به خود می‌باشند. این خواص اقیانوس شناسی مشخص، نتیجه عوامل زیر هستند:
1- ارتباط محدود با آبهای آزاد جهان یا اقیانوس‌ها
2- تاثیر خشكی های مجاور مانند سیستم متغیر بادها
3- فراوانی نزولات جوی و تخلیه رودخانه ها
  
وسیعترین دریاهای حاشیه‌ای، دریای قطب شمال است كه می‌توان آن را دنباله تقریبا جدا شده بخش شمالی اقیانوس اطلس محسوب نمود. با در نظر گرفتن این دنباله شمالی، كه دور تا دور قطب شمال تا باب برینگ (Detroit de Bering) واقع در 66 درجه عرض شمالی گسترش دارد، اقیانوس اطلس تا حدود 70 درجه عرض جنوبی، یعنی به اندازه نیمی از محیط كره زمین، در جهت شمال- جنوب امتداد می‌یابد.
آبهای سطحی دریای قطب شمال به علت تخلیه تعداد زیادی رودخانه های بزرگ مانند لنا (Lena) وینی سئی (Yenisei)، نسبت به بخش شمالی اقیانوس اطلس، شوری كمتری دارند. در تمام مدت سال تقریبا 70 درصد از سطح دریای قطب شمال پوشیده از یخ است ولی در مدت زمستان قطب شمال، تقریبا تمام سطح دریا را یخ فرا می‌گیرد.
پس از دریای قطب شمال، دریای كارائیب و خلیج مكزیك میان آمریكای شمالی و امریكای جنوبی و دریای مدیترانه، بین اروپا و افریقا از نظر وسعت در درجه دوم اهمیت قرار دارند. هر دو دریا نزدیك 30 درجه عرض شمالی و در كمربند آب و هوای گرم مجاور حاره ای واقع شده اند و چنانكه می دانیم این منطقه آب و هوایی شامل بزرگترین صحاری روی زمین است. هردو دریا به داشتن تبخیر بیش از حد مشخص می باشند. حتی رودخانه عظیم می سی سی پی (Mississippi) كه به شمال خلیج مكزیك می‌ریزد، به اندازه كافی آب شیرین وارد این خلیج نمی‌كند كه تبخیر شدید را جبران نماید، در نتیجه آبهای سطحی هر دو دریا دارای مقدار شوری بیشتری نسبت به سایر بخش‌های اقیانوس، می‌باشند.
دریای سیاه به وسیله تنگه بسفور (Bosfore) به اقیانوس‌های زمین مربوط می شود. تنگه بسفور، كانال تنگی است كه به عرض متوسط 700 متر و به عمق حداقل 40 متر. چنین تنگه باریكی اجازه یك ارتباط آزاد و كامل با دریای مدیترانه را نمی دهد و حتی همین ارتباط ناقص با آبهای آزاد جهان در زمان‌های گذشته كاملاً محدود بوده است.
دریای خزر در مشرق دریای سیاه نیز زمانی بخشی از اقیانوس‌های جهان بوده است. حركات بعدی پوسته زمین و تغییرات سطح آزاد آبها، این ارتباط را قطع كرده‌اند.
جدول زیربیان كننده مساحت و عمق اقیانوس‌های جهان به نقل از (M.Grant Gross 1976) می باشد.

http://www.treehugger.com/galleries/nasa-hurricane-gordon-and-helene.jpg



پایگاه ملی داده های علوم زمین