تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - عوارض مهم کف اقیانوس ها
1389/10/12

عوارض مهم کف اقیانوس ها

   نوشته شده توسط: تلگرام MzR_F    نوع مطلب :جغرافیای آب ها ،

کف اقیانوس ها نیز مثل خشکی ها دارای عوارضی است که هر یک ویژگی های مورفولوژیکی به خصوصی دارد. در اطراف تمام خشکی ها، یک ناحیه کم عمق با شیب ملایم تا اعماق 50-500 متر قرار گرفته که «دشتاب» یا فلات قاره گفته می شود (دشتاب اصطلاحی است که فرهنگستان به جای فلات قاره یا (فلات قاره ای) پیشنهاد کرده است.).
از حاشیه دشتاب، شیب ناگهان تغییر کرده و در فاصله کوتاهی به اعماق 4000- 6000 متر می رسد. این قسمت پرشیب را «دامنه قاره ای» می گویند.

دامنه قاره ای و ناحیه دشتاب با هم به شکل پادگانه ای در حاشیه تمام اقیانوس ها دیده می شود. در پای دامنه قاره ای کف اقیانوس ها «رشته های پشتی میان اقیانوسی» و برآمدگی های دیگر این پهنه وسیع را به حوضه های بزرگ و کوچک تقسیم کرده است. در بعضی مناطق کوه های منفرد و همچنین چاله های باریک و عمیق یکنواختی کف اقیانوس ها را بهم زده است. عوارض مذکور اشکال بزرگ ناهمواری در زیر آبهاست. در زیر ویژگی های مورفولوژیکی آنها تشریح شده است.

1- دشتاب
دشتاب ناحیه کم عمق سواحل می باشد که از خط ساحل به طرف دریا کشیده شده است. عمق دریا در حاشیه دشتاب در تمام نقاط یکسان نیست ولی در بیشتر موارد تغییر شیب از اعماق 90- 100 متر دیده می شود، از این رو به نظر می رسد که بین پایین آمدن سطح اقیانوس ها در آخرین دوره یخچالی و تشکیل دشتاب ارتباطی وجود داشته باشد. در بعضی سواحل عمق دریا در حاشیه دشتاب به 200 و حتی 500 متر هم می رسد که احتمالاً حرکات تکتونیکی در این امر دخالت داشته اند. شیب دشتاب کم و در اکثر موارد به طور متوسط حدود 2 در 1000 است. در روی دشتاب عوارضی دیده می شود که تابع ناهمواری های ساحلی است. پهنای دشتاب به توپوگرافی سواحل مجاور بستگی دارد. در مناطقی که سواحل پست و جلگه ای باشد پهنای آن خیلی زیاد است (مانند سواحل اروپای غربی) برعکس در سواحل بلند و کوهستانی نظیر سواحل غربی امریکای جنوبی باریکه ای بیش نیست. در سواحل جزایر آتشفشانی جدید ناحیه دشتاب دیده نمی شود.
در مورد چگونگی تشکیل دشتاب نظریه های مختلفی بیان شده است. بعضی ها آن را نتیجه فرسایش ساحلی می دانند، یعنی در اثر فرسایش امواج دریابارها (Fallais) به مرور زمان عقب رفته و یک سطح سایش ایجاد کرده که پایه ای برای دشتاب شده است. در این صورت برای تشکیل دشتاب وسیع وجود پیشروی های مداوم دریا به مدت خیلی طولانی ضرورت دارد.
بنا به نظریه دیگر، عوامل فرسایش خشکی ها منطقه ساحل را پست و هموار کرده و بعد در اثر پیشروی دریا این سطح هموار تر شده و به زیرآب رفته است. بنابراین نظریه در دوره هایی از پلیو- پلیوستوسن سطح اقیانوس ها حدود 200 متر پایین تر آمده و در منطقه ساحلی فرسایش خشکی حاکم شده است، وجود دشتاب در پیرامون تمام اقیانوس ها و دریاها همچنین مشاهده آثار فرسایش آبهای روان و فرسایش یخچالی در روی دشتاب این نظریه را تقویت می نماید.

2- دامنه قاره ای
دامنه قاره ای که شیب قاره ای هم گفته می شود، سطح شیب داری است که از حاشیه دشتاب شروع و تا اعماق زیاد ادامه یافته است. نیمرخ این دامنه مقعر بوده و از دو قسمت تشکیل شده است: قسمت بالایی شیب زیاد (حدود10 الی 20 درصد) دارد. ولی در قسمت پایین شیب از 5 درصد بیشتر نیست. قسمت بالایی این دامنه اغلب از سنگ بستر بوده و روی آن مواد رسوبی دیده نمی شود، در حالی که قسمت پایین آن را موادی تشکیل می دهد که از روی دشتاب گذشته و به آنجا رسیده است.
تشکیل دامنه قاره ای در بیشتر نقاط با حرکات تکتونیکی ارتباط دارد که یا در اثر خم شدن طبقات به صورت یک چین تک شیب و یا در اثر شکست به شکل پرتگاه گسل درآمده است.
در مواردی هم دامنه قاره ای و دشتاب در نتیجه تراکم موادی است که بوسیله رودها، یخچال ها و سایر عوامل به دریا وارد می شود. نوع اخیر در رودهای بزرگی مانند نیل و گنگ دیده می شود.

3- کانیونهای زیر دریایی
دره های زیر دریا شبیه تنگه های عمیق مناطق کوهستانی است که از نزدیکی ساحل تا اعماق 2000-1500 متر کشیده شده است. ویژگی های مورفولوژیکی این دره ها غالباً شبیه کانیون هاست. به این سبب کانیون های زیر دریا نیز گفته می شود. طول بعضی از دره های زیر دریایی به 100 کیلومتر می رسد که قسمتی از دشتاب و دامنه قاره ای را به شکل عمیقی بریده است (دره های تنگ و عمیق با دامنه های پر شیب و نامنظم را کانیون می گویند).
در مورد چگونگی تشکیل دره های زیر دریایی عقاید مختلفی وجود دارد. آنچه صحیح تر به نظر می رسد، نظریه ای است که مطابق آن دره ها قبلاً توسط رودها در خشکی حفر شده و بعدها در اثر پیشروی دریا به دره های زیردریایی تبدیل شده است.

4- حوضه های اقیانوسی
حوضه های اقیانوسی(Ocean Basins) پهنه های وسیعی است که برآمدگی هایی به اشکال مختلف آنها را از همدیگر جدا می سازد.
کف حوضه های اقیانوسی محل تراکم گل و لای می باشد. به این سبب آنها را «دشت های مغاکی» نیز می گویند. کف حوضه های اقیانوسی در پای دامنه قاره ای در اعماق بین 3000 الی 6000 متر کشیده شده است. گاهی به سبب اختلاف عمق بین دو حوضه گل و لای سطح یک حوضه به حوضه عمیق تر جریان می یابد. در سطح دشت های مغاکی عوارض دیگری به شکل کوه، تپه، فلات، پرتگاه و یا گودیهای مختلف دیده می شود.

5- قوس های جزیره و گودال های باریک
در حاشیه قاره ها، گودال های باریک و عمیقی به شکل هلال وجود دارد که اغلب یک رشته جزیره با همان روند در کنار آن قرار گرفته است. این گودال ها عمیق ترین نقاط اقیانوس ها را تشکیل می دهند. عمق آنها عموماً بیش از 6000 متر است.
جزایری که در کنار گودال های هلالی عمیق قرار دارد، قلل رشته کوه هایی است که در کنار این گودال ها با همان روند قرار دارند. این گودال ها و جزایر با هم یک سیستم یا مجموعه را تشکیل می دهند. طرف محدب این سیستم در همه جا به سمت اقیانوس است، همچنین در همه آنها گودال ها در طرف اقیانوس و جزیره ها در سمت خشکی ها قرار گرفته و بین جزایر و خشکی یک دریای کم عمق وجود دارد.
پیدایش این سیستم به علت فرو رفتن پوسته اقیانوسی در زیر پوسته قاره ای است که از یک طرف گودال های باریک و عمیق را به وجود می آورد و از طرف دیگر در نتیجه این پدیده، فعالیت آتشفشانی در محل برخورد دو پوسته رشته کوه ها و جزایر را ایجاد می کند.

6- رشته های پشتی میان اقیانوسی


7- کوه های زیر دریایی و گویوت ها

8- رسوبات کف اقیانوس ها



پایگاه ملی داده های علوم زمین