تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - تاریخچه مطالعات منابع آب کارستی در ایران

وجود چاه های قدیمی در تشکیلات آهکی در بعضی از نقاط ایرانبه ویژه در حوالی شیراز نشانه ای از توجه ایرانیان قدیم به وجود منابع آبی با ارزش در دل کارست ها و بهره برداری از آن است. به این چاه ها که در عهد باستان حفر شده است، عموماً چاه های گبری گویند. اما مشکلات فنی و عدم امکانات کافی در آن زمان، در محدودیت توسعه شناخت و بهره برداری از این منابع با اهمیت، نقش موثری داشته است.
از آنجایی که بعضی از دشت های کشور به ویژه در مناطق جنوبی محدودیت هایی از نظر بهره برداری از آب به لحاظ سازنده های زمین شناسی دارد، سازندهای غیر آبرفتی (کارست ها) در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است.

اهمیت منابع کارستی ایران
الف) از لحاظ حجم ذخایر و میزان آبدهی:
مطالعاتی که تاکنون درباره منابع آبهای کارستی صورت گرفته، در همه جا امید بخش بوده است. بهترین نوع کارست ها در ارتفاعات زاگرس، به ویژه در قسمت جنوبی آن وجود دارد. در کارست ها به منابعی برخورده اند که حجم آب آنها می تواند به اندازه حجم سد درودزن یا سد کر فارس باشد. متوسط آبدهی چاه های عمیق حفر شده در نواحی زاگرس جنوبی متجاوز از 80 لیتر در ثانیه و آبدهی برخی از آنها بیش از 120 لیتر در ثانیه است. در ناحیه جنوب و غرب ایران، سری های شناخته شده ای از آهک ها وجود دارد که با حفاری های متعدد در آنها، نتایج حیرت انگیز از لحاظ منابع آبی بدست آمده است. بهره برداری از این منابع که غالباً در حاشیه اکثر دشت های بزرگ و کوچک ناحیه پراکنده است، می تواند جوابگوی بسیاری از مسائل در زمینه تأمین آب کافی و قابل مصرف در دورترین نقاط این نواحی باشد.
سازندهای کارستی قسمت اعظم آبخانه های مملکت را تشکیل می دهد و گسترش آنها به ویژه در مناطقی است که پتانسیل های آبرفتی ناچیز و یا از نظر کیفیت، مطلوب نیست.
امروزه اهمیت منابع آب کارستی به خصوص در نقاط یا دشت هائی بیشتر احساس می شود که آبرفت های آنجا جوابگوی نیازهای آبی منطقه نیست و یا به علت شوری آب، نتوان از آنها استفاده کرد.

ب) اهمیت از لحاظ تأمین آب شهرها و غیره:
   امروزه با حفر چاه های متعدد در منابع کارستی، آب برای بسیاری از نقاط مسکونی به ویژه نواحی جنوبی کشور که از لحاظ این ماده حیاتی در مضیقه هستند تأمین شده است.
استفاده از این آب، تأثیر بسیار زیادی در بهبود وضع آب نقاط دورافتاده و کم آب داشته است. به عنوان مثال در استانهای فارس و بوشهر و همچنین بندر عباس و مشهد و دیگر نقاط، با حفر چاه های عمیق در تشکیلات کارستی مناطق دور یا نزدیک میلیون ها متر مکعب آب برای رفع نیازمندی های مردم تأمین شده و میزان بهره برداری از این منابع در حال افزایش است تا از این طریق برای نقاطی که آب جاری سطحی ندارد و یا کم دارد و یا قابل مصرف نیست و همچنین آب طبقات آبرفتی آنجا شور و غیر قابل مصرف است، آب لازم تأمین گردد. به موجب مطالعات انجام شده در شیراز تا 40 میلیون متر مکعب و در مشهد تا 20 میلیون متر مکعب و در بوشهر تا 50 میلیون متر مکعب آب می توان از منابع کارستی به دست آورد و در زاگرس جنوبی مقدار قابل توجهی از آب منابع آهکی را به کشاورزی اختصاص داد.



پایگاه ملی داده های علوم زمین