تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - آبهای بارشی- چرخه آب
1389/12/13

آبهای بارشی- چرخه آب

   نوشته شده توسط: تلگرام MzR_F    نوع مطلب :جغرافیای آب ها ،


منشاء آب های فرورو که ناشی از چرخه آب در طبیعت است، دریاها و اقیانوس ها می باشد که وسعت آنها را به 365 میلیون کیلومتر تخمین زده اند. چنین سطحی برابر با 73% سطح کره زمین می باشد. از طرفی انتقال حرارت که توسط پرتوافکنی خورشید صورت می گیرد، روزانه باعث تبخیر 2 تا 3 لیتر آب در هر متر مربع می گردد.

در صورتی که به چنین رقمی استناد شود مقدار آبی که در طول یک روز در کره زمین به صورت بخار درمی آید حدود 1012 مترمکعب (یعنی برابر هزار میلیارد متر مکعب) برآورد می گردد. در نتیجه پرتوافکنی خورشید، بخشی از آب دریاها و قاره ها به بخار تبدیل می شود که به اتمسفر صعود می نماید. این بخار در هوا، دارای بخشی است که متأثر از درجه حرارت سطح آب مولد می باشد. به این ترتیب که در یک درجه حرارت معین، هرمتر مکعب هوا حداکثر چند گرم از آب تبخیر شده را در خود نگه می دارد. بعداً وقتی چنین هوائی سرد می شود، ریزش آب به صورت باران یا برف آغاز می گردد. به طور خلاصه از تمام این کیفیات، ریزش آب به صورت باران یا برف نتیجه می شود. لازم به تذکر است که این بارش در بعضی از موارد بایستی برانگیخته شود حتی اگر شرایط درجه حرارت و وضع رطوبتی هوا مساعد و مطلوب باشد. در حقیقت برای ایجاد توده های مایع یا جامد، می بایست در اتمسفر هسته های تراکمی وجود داشته باشد. در ارتفاعات بالا، ابرهای اشباع شده از بخار آب نادر نیستند. این ابرها قادرند در نتیجه یک تراکم محلی مقادیر متنابهی آب یا یخ به صورت نزولات جوی به سطح زمین ببارند. بنابراین هوا عامل اصلی انتقال آب بارندگی است، در اثر عبور از روی دریاها و آب های قاره ای و در نتیجه حرکات جانبی و صعودی، مناطقی از اتمسفر به حرکت درمی آید که حائز شرایط مساعد برای باریدن بخشی از آب های درخود باشد.
در صورتی که درجه حرارت هوای مجاور سطح زمین به قدر کافی پایین باشد، آبی که به صورت برف نازل می شود، باقی می ماند و تشکیل یخچال کوهستان های بلند را می دهد یا باعث تغذیه سفره های عظیم یخ که نواحی قطبی را می پوشانند می گردد. این آب ها سرانجام هنگام تابستان که درجه حرارت بالا می رود دوباره به حالت مایع باز می گردند.در فصل تابستان قسمتی از توده های برف یا یخ بدون گذشتن از حالت مایع مستقیماً در اتمسفر بخار می شوند. یخچال های کوهستان و یخچال های قطبی به دنبال ذوب دائمی سطح قاعده خود بر اثر فشار به طرف دره ها و یا دریاها جا به جا می شوند. گاهی چنین ذوبی، انجمادی به دنبال ندارد و بدین ترتیب سیل های واقعی زیریخچالی تشکیل می گردد و در صورتی که زمینی که روی آن جریان دارد قابل نفوذ بوده باشد، نقش مهمی را در تغذیه سفره های آب زیرزمینی، به ویژه زیر جریانی (Underflow) ایفا می نماید. هم چنین گاهی این سیلاب روی یک زمین غیر قابل نفوذ جاری گشته که در این صورت از قاعده یخچال خارج می شود.
وقتی که آب به شکل باران بر سطح زمین نازل می شود، که رایج ترین مورد می باشد، به سه قسمت تقسیم می گردد. بخشی از آن تبخیر شده مجدداً به چرخه جدید آب باز می گردد. این تبخیر یا بلافاصله صورت می گیرد یا این که به وسیله عمل موجودات زنده، گیاهان و جانوران به تعویق می افتد. یک بخش دیگر نفوذ می کند و این بخش منظور مورد نظر ما می باشد زیرا که برای تغذیه آب های زیرزمینی به کار خواهد رفت. سرانجام قسمت سوم جاری شده، به جریان های آب ملحق گردیده، به دریا باز می گردد.
سهم هریک از سه قسمت تبخیر، نفوذ، جریان که مجموع آنها نمایانگر توده آبی است که حقیقتاً باریده است، بسیار متغیر می باشد. نفوذ که به ویژه منظور مورد نظر ما می باشد بستگی به شرایط بارندگی دارد. برای مثال بارانهای ریز قطره و طولانی بیشتر از بارانهای رگباری نفوذ می نمایند. هم چنین ماهیت زمین نقش بسیار مهمی را در نفوذ آب به درون آن ایفا می نماید. در یک شبکه کارستی، آب به طور کامل نفوذ می نماید، لیکن این اتفاق محدود به مناطقی با وسعت کم می باشد. آب حاصل از ذوب برف و یخ در صورتی که ذوب به کندی صورت گیرد (زمستان)، بیشتر از فصل بهار نفوذ می کند، زیرا در این فصل تبخیر آب درنتیجه پرتوافکنی خورشید رو به فزونی می گذارد. پوشش گیاهی خاک باعث سهولت تبخیر آب می شود، هم چنین به احتمال زیاد نفوذ آب را آسان می نماید.


پایگاه ملی داده های علوم زمین