تبلیغات
پایگاه تخصصی زمین شناسی و جغرافیا - توزیع قائم آب زیرزمینی
1389/12/27

توزیع قائم آب زیرزمینی

   نوشته شده توسط: تلگرام MzR_F    نوع مطلب :جغرافیای آب ها ،

با بررسی توزیع آب در زیر زمین دو منطقه مجزا را می توان مشخص کرد. یکی «منطقه تهویه» در قسمت بالا و دیگری « منطقه اشباع» در قسمت پایین. در منطقه تهویه قسمتی از منافذ، از آب و قسمتی از هوا پر شده است. ولی در قسمت اشباع تمامی منافذ سنگ یا خاک به وسیله آب اشغال شده است. سطح فوقانی منطقه اشباع را اگر با لایه نفوذ ناپذیری محصور نشده باشد «سطح ایستایی» گویند.

منطقه اشباع
بخشی از زمین است که در آن همه منافذ سنگ یا خاک از آب پر شده است. منطقه اشباع منبع واقعی آب زیرزمینی است. سطح فوقانی منطقه اشباع که در آن فشار آب مساوی با فشار اتمسفر است «سطح ایستابی» یا «سطح ایستایی استاتیک» گفته می شود. عمق سطح ایستایی متغیر و به تعداد بارش و وضعیت زمین شناسی منطقه بستگی دارد. نوسانات سطح ایستایی در طول سال به مقدار تغذیه منبع زیرزمینی و تخلیه آن بستگی دارد. حد پایین منطقه اشباع را معمولاً سنگ هایی با نفوذپذیری نسبی کمتر تشکیل می دهد که اصطلاحا «سنگ بستر» نامیده می شوند.


منطقه تهویه

به تدریج که آب از سطح به داخل زمین نفوذ می کند، بخشی از آن پیش از رسیدن به منطقه اشباع، به علت جاذبه مولکولی بین آب و سنگ و همچنین جاذبه بین خود ذرات، علی رغم نیروی جاذبه زمین، به صورت معلق می ماند. این آب را اصطلاحاً «آب معلق» می نامند.
منطقه تهویه را می توان به سه منطقه کوچکتر تقسیم کرد:

- منطقه آب خاک
این منطقه در مجاورت سطح زمین قرار گرفته و در برگیرنده ریشه گیاهان است و آب لازم برای گیاهان را تأمین می کند. قسمتی از آبی را که وارد این منطقه می شود به وسیله گیاهان مصرف می گردد، بخشی بر اثر تبخیر به اتسفر باز می گردد و بقیه از آن عبور می کند و به قسمت های پایین تر می رود.آبهای موجود در منطقه آب خاک را به 3 گروه می توان تقسیم کرد:

آب هیگروسکپی
رطوبتی است که مستقیماً از هوا جذب می شود و ورقه نازکی بر روی ذرات خاک تشکیل می دهد. این رطوبت فرورفتگی ها و شیارهای میکروسکپی ذرات را پر می کند، چون نیروی چسبندگی هیگروسکپی خیلی زیاد است، نمی تواند مورد استفاده گیاهان قرار گیرد. این رطوبت با بخار آب موجود در هوا متعادل می شود و فقط با حرارت قابل دفع است به وسیله نیروی موئینه یا نیروی گرانی حرکت نمی کند.

آب موئین
به صورت ورقه های نازک ممتدی ذرات خاک را احاطه می کند. این آبها بر اثر خاصیت کشش سطحی نگهداشته می شوند و توسط نیروی موئین حرکت می نمایند. آب موئین می تواند مورداستفاده گیاهان واقع شود.

آب ثقلی
آبی است که تحت اثر نیروی گرانشی از میان منافذ سنگ و خاک به حرکت درمی آید.

- منطقه میانی
در زیر منطقه آب خاک قرار گرفته و آب در آن به علت جاذبه مولکولی به صورت معلق است، مگر زمانی که آب باران یا آبهای نفوذی دیگر به آن می رسد، که در این صورت آب اضافی به طرف پایین حرکت می کند. ضخامت منطقه میانی به شرایط محلی بستگی دارد و در مناطق خشک، مثل مناطق مرکزی ایران، ممکن است به صدها متر برسد در حالیکه در مناطق مرطوب، مثل بخش هایی از جلگه گیلان، ممکن است اساساً وجود نداشته باشد. آبهایی که به علت نیروهای بین مولکولی در منطقه میانی نگهداشته می شوند، به آب "پوسته ای" معروفند. آب هیگروسکپی و پوسته ای تنها بر اثر تبخیر و معیان از خاک خارج می شوند.

- منطقه موئینه
در مجاورت و بلافاصله در روی سطح آب زیرزمینی قرار دارد. در این محل آبهای زیرزمینی به علت خاصیت موئینگی از مجاری نازک موجود در سنگ ها یا رسوبات به طرف بالا کشیده می شوند. مقدار صعود آب به قطر این مجاری نازک بستگی دارد. هرچه رسوبات دانه ریزتر و در نتیجه منافذ و مجاری نازکتر باشند،آب بیشتر بالا خواهد رفت. ضخامت منطقه موئینه معمولاً بین چند سانتی متر تا 2 الی 3 متر است.



پایگاه ملی داده های علوم زمین